تیر, 1397 بدون نظر برنج, شالیزار, همه

در شرایطی که جهان با چالش های زیادی در زمینه تأمین غذا و ایجاد شرایط اشتغال و درآمد برای قشر عظیمی از
جمعیت در حال رشد روبرو است تهیه مواد غذایی مهمترین نیاز هر جامعه بوده و تأمین مطلوب و به موقع آن همزمان
با سیاست گذاری در تولید و توزیع از وظایف مهم دولت ها محسوب می گردد و توسعه کشاورزی پایدار و حفظ و
افزایش تولید بخش لاینفکی از توسعه اقتصادی است که ارتباط نزدیکی با توسعه روستایی دارد.
افزایش شدید جمعیت و تقاضا برای مواد غذایی و فرآورده های کشاورزی سبب گردیده است که اراضی زراعی
بصورت متمرکز مورد کشت قرار نگیرد کما اینکه تنوع محصولات در اکثر کشورهای برنج خیز معمول بوده و در نیمه
دوم سال سایر محصولات مورد نیاز کشت می گردند. بیشترین کشت برنج در سه استان شمالی کشور عبارتند از: گیلان-
مازندران- گلستان با 71 % درصد از سطح کل زیر کشت شالیزار های کشور، انجام می پذیرد.گیلان و مازندران جمعاً
5 / 68 درصد از سطح زیر کشت شلتوک کل کشور را داشته و مهمترین مناطق کشت برنج به شمار می آیند.براساس
نتایج آخرین آمار موجود 238 هزار هکتار از اراضی استان گیلان به کشت برنج اختصاص دارد.پس از گیلان که مقام
اول را در سطح زیر کشت داراست استانهای مازندران،گلستان و خوزستان به ترتیب مقام های دوم تا چهارم را به خود
اختصاص داده اند.با توجه به اینکه اکثر زمینهای زراعی استان گیلان مختص شالیکاری می باشد و با توجه به محدودیت
های سطح قابل کشت در استان گیلان که این امر منحصر به نیمه اول سال است و نیمه دوم سال عملاً اراضی مذکور که
می تواند جهت جبران بخشی از تأمین غذای منطقه باشد بدون استفاده و در انتظار بهار سال آتی به سر میبرد.از این رو
به ناچار با توجه به نیاز غذایی روز افزون جامعه در حال رشد برای نیمه دوم سال جهت اراضی بلاکشت
شالیزارها،مستلزم تبیین اهداف کیفی و کمی کاشت محصولات کشت دوم از لحاظ کیفیت و مقدار محصولاتی که بایستی
در پهنه مستعد و مناسب با استفاده از وضعیت اقلیم، خاک و اراضی،اقتصادی و اجتماعی هر منطقه که اولاً بخشی از
نیازهای غذایی جامعه تأمین شود و ثانیاً از نظر اقتصادی کشاورزی تک محصولی را متحول نماید.
استان گیلان یکی از قطب های مهم کشاورزی کشور است که شالیکاری و زراعت عمده آن محسوب می شود.فعالیت
های اصلی این زراعت به نیمه اول سال منحصر می باشد و می توان گفت: در نیمه دوم سال اراضی شالیزاری تا
زراعت سال بعد برنج رها می شوند و کشاورزان در نیمه دوم از اندوخته نیمه اول سال استفاده می کنند.اجرای کشت
دوم در اراضی شالیکاری استان گیلان از راهکارهای اساسی افزایش بهره وری اراضی شالیزاری در جهت افزایش
تولید محصولات کشاورزی، اشتغال و تأمین نیاز غذایی جامعه می باشد. وجود 238040 هکتار اراضی شالیزاری
بعنوان یک ظرفیت بالقوه در استان بوده که بهره گیری اصولی تر از این منابع،خروج از تک محصولی،افزایش درآمد
روستائیان،پایداری تولید کشت اول،کاهش مسئله بیکاری از جمله اهداف کشت دوم در این اراضی می باشد. در صورت
اجرا طرح های یکپارچه سازی و تجهیز و نوسازی مزارع به ویژه در اراضی با بافت سبک خاک طرح های زیر بنایی
نظیر احداث زهکش های مناسب و یا دارای قابلیت خروجی طبیعی هرزآب ها در مدت زمان مناسب- امکان توسعه
212
کشت دوم در سطوحی به مراتب فراتر از اراضی موجود وجود داردو با انجام مطالعات جامع و همه جانبه می توان
نباتاتی برای کشت انتخاب کرد که تمام مراحل زراعی آنها در محدوده زمانی بین برداشت شالی تا مرحله آماده سازی
مجدد زمین برای کشت برنج باشد.که گونه های گیاهی کشت شده دارای اثرات اقتصادی و بهره وری و به زراعی بوده
و هیچگونه مانعی در نشاء به موقع برنج ایجاد ننمایند و اهداف توسعه کشت دوم را که به قرار زیر است بخوبی تأمین
نماید.این اهداف عبارتند از:
1 (-افزایش و حفظ حاصلخیزی خاک در جهت پایداری عملکرد زراعت برنج
2 (-افزایش بهره وری اراضی با کشت دیگر محصولات کشاورزی
3 (-ایجاد اشتغال در سطح روستاها در طول سال در جهت کاهش مهاجرت روستائیان به شهرها و عدم اشتغال به شغل
های غیر تولیدی
اهمیت و اهداف کلی کشت دوم:
1 – پایداری تولید)تقویت و حاصلخیزی و حفظ خاک و بهبود کیفیت اراضی زیر کشت برنج(
2 – استفاده مؤثر از عوامل مانند آب و منابع دیگر
3 -کنترل آفات، بیماریها و علف های هرز
4 – افزایش کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک برای تولید محصول اصلی
5 – کاهش فرسایش خاک
6 – کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیایی برای زراعت اصلی و کاهش واردات آنها
7 – افزایش بهره وری
8 – افزایش تولیدات و تأمین بخشی از نیاز های غذایی جامعه
9 – تأمین و تولید علوفه مورد نیاز دامها از طریق افزایش سطح زیر کشت
214
-10 تشویق کشاورزان به کشت علوفه برای قطع وابستگی و بهبود وضعیت دامداری و افزایش بازده تولیدات دامی
استان
11 – توسعه دامپروری از طریق کشت علوفه مورد نیاز پس از تأمین نیازهای فصلی
12 – کاهش واردات گوشت و مواد لبنی از طریق افزایش تولیدات ملی
13 – اشتغال زایی و جلوگیری از مهاجرت روستائیان
14 – افزایش توان کشاورزان
15 – کاهش آلودگی محیط زیست
16 – خارج نمودن هرز آبها و تهویه مطلوب خاک
17 – تقویت و راه اندازی صنایع تبدیلی مناسب در سطح روستاها
از جمله مهم ترین موارد یاد شدة فوق،افزایش تولیدات ملی، افزایش توان مالی کشاورز و پایداری تولید کشت اصلی می
باشد.) 2 )
مزایای کشت دوم:
1 – محصولات کشت دوم در استان گیلان به علت بارش های جوی طبق آمار هواشناسی و برآورد نیاز آبی بجز در
موارد ضروری نیازی به آبیاری ندارد و از این رو هزینه ای برای آبیاری صرف نمی گردد.
2 – کشت و کار در زمان بیکاری انجام می شود و زمانی است که هزینه های کارگری بسیار ارزانتر تمام می شوند.
3 -در پاییز و زمستان با آفت ها و بیماریهای کمتری مواجه خواهیم بود.
4 – کشت دوم باعث کاهش برخی آفات و علف های هرز کشت اصلی می شود.
5 – هزینه های تولید به مراتب کمتر از کشت بهاره و تابستانه است.) 2 )
مهم ترین اهداف کمی پروژه توسعه کشت دوم :
– افزایش کمی محصولات کشاورزی
– اقتصادی نمودن تولید از طریق کاهش هزینه
– افزایش عملکرد در واحد سطح
– افزایش سطح زیر کشت محصولات کشت دوم
– افزایش سطح اراضی تجهیز و نوسازی شده
– توسعه کشت ارقام اصلاح شدة بر محصولات
– استفاده بهینه از منابع و عوامل تولید
– افزایش بهره وری محصولات زراعی
– افزایش منابع سرمایه گذاری در زراعت کشت دوم
– توسعه مکانیزاسیون
– افزایش بهره وری از نهاده ها
– افزایش بهره وری از منابع آبی
– اجرای طرح جامع زهکشی اراضی شالیکاری استان) 2 )

اهداف کیفی کشت دوم:
یکی از اهداف مهم پس از شناسایی سطوح مستعد برای کشت محصولات در اراضی شالیکاری پس از برداشت برنج-
ارتقاء کیفیت محصولات عرضه شده می باشد تا از ظاهر و کیفیت غذایی مناسب برای مصرف کننده برخوردار باشد و
215
کشاورز پس از تولید بتواند محصول خود را به بهترین و بالاترین قیمت ممکن به دست خریدار برساند. از عوامل موثر
در پایداری تولیدات کشت دوم توجه به اهداف کیفی در زمینه اجرای پروژه کشت دوم می باشد.در سیاست گذاری بازار
فروش محصولات کشاورزی،یکی از پارامترهای مهم کیفیت کالا می باشد و علاوه بر توسعه سطح مستعد کشت و
افزایش عملکرد در واحد سطح وکیفیت ظاهری می باشد) 2(کیفیت غذایی محصولات عرضه شده از مهم ترین رکن
پروسه پس از تولید می باشد زیرا که بخش عمده تولیدات کشاورزان برای عرضه و فروش در بازار بوده و بایستی با
در نظر گرفتن مسئله رقابت بهترین ظاهر ممکن را در منطقه دارا باشد.) 2 )
مهمترین اهداف کیفی کشت دوم:
1 -پایداری تولید برنج
2 -افزایش تولیدات ملی و تأمین بخشی از نیاز غذایی جامعه
3 -افزایش بهره وری و استفاده بهینه از منابع و عوامل تولید
4 -ایجاد اشتغال پایدار،افزایش توان مالی کشاورزان و جلوگیری از مهاجرت روستائیان
5 -کاهش فرسایش خاک و کنترل آفات ،بیماریها و علف های هرز
6 -افزایش کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک برای تولید محصول اصلی
7 -کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیائی برای زراعت اصلی و کاهش واردات آنها
8 -کاهش آلودگی محیط زیست و خارج نمودن هرز آبها و تهویه مطلوب خاک
9 -تقویت و راه اندازی صنایع تبدیلی مناسب در سطح روستاها
10 -بهبود کیفیت تولید و بسته بندی محصولات با تأکید برای ارتقاء سطح سلامت دائمی محصولات و توسعه صادرات به
استانهای همجوار
11 -توسعه مکانیزاسیون و کشت و کار محصولات دوم
12 -اصلاح ساختار و ایجاد و نظام متناسب و کارآمد در امر تهیه و تدارک به موقع نهاده ها و خدمات
13 -کاهش ضایعات در مراحل مختلف تولید
14 -توسعه برنامه های تحقیقات کاربردی وآموزش و ترویج متناسب با نیاز زارعین
15 -تشویق کشاورزان به کشت و تولید سبزیجات برای جلوگیری از واردات سبزیجات از سایر استانها
16 -تأمین بخشی از روغن مصرفی مورد نیاز کشور از طریق کشت دانه های روغنی
17 -تأمین بخشی از پروتئین مورد نیاز جامعه از طریق توسعه کشت حبوبات
18 -توسعه دامپروری از طریق کشت علوفه مورد نیاز پس از تأمین نیازهای فصلی
19 -کاهش واردات گوشت و مواد لبنی از طریق افزایش تولیدات ملی
20 -افزایش اطلاعات کشاورزان از طریق ارتقاء کمی و کیفی آموزشها
21 -ارائه تسهیلات و توزیع یکنواخت امکانات و خدمات در بخش کشاورزی و دامی
22 -تهیه الگوی کشت مناسب محصولات کشت دوم در شهرستانها
23 -گسترش بیمه محصولات کشت دوم
24 -تقویت بخش خصوصی جهت خرید و توزیع نهاده های کشاورزی محصولات کشت دوم
25 -مشارکت در خود کفایی کشت دوم
26 -بازسازی و اصلاح مزارع سنتی و کم بازده
27 -استقرار نظام مدیریت مناسب پس از برداشت محصولات اصلی
28 -هدفمند نمودن فعالیت های صادرات و نوسازی سیستم بازرگانی محصولات کشت دوم
216
-29 استقرار نظام علمی تولید – اطلاعات و اطلاع رسانی
30 -توسعه هماهنگ فعالیت های تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی
31 -افزایش عرضه تولید و تنوع محصولات کشت دوم
32 -تقویت اقتصاد تولید و افزایش قدرت رقابت اقتصادی محصولات کشت دوم) 2 .)
عوامل موثر بر کیفیت محصولات کشت دوم:
از عوامل مؤثری که بر کیفیت محصولات کشت دوم تأثیر مستقیم دارند می توان خاک،آب،دما،نور،علف های هرز و
کود را نام برد.افزایش و تضمین عملکرد محصولات کشت دوم و نیز کیفیت محصول و بازار پسندی آن از اهمیت ویژه
ای برخوردار می باشد:
خواص شیمیایی خاک:
از قبیل کمبود ها،مسمومیت ها،اسدیته، ظرفیت تبادل کاتیونی،اکسیداسیون و احیاء و شوری.از مهمترین عوامل تعیین
کننده رشد و تولید محصولات کشت دوم می باشند. با استفاده از عملیات و مدیریت صحیح مزرعه می توان خاک را
اصلاح و تولید محصولات زراعی را افزایش داد.) 2 )
اسیدیته خاک:
در مدیریت خاک برای تولید گیاهان زراعی بعنوان یک شاخص مورد اهمیت قرار گرفته است.برای اندازه گیری اسدیته
خاک در بشر آزمایشگاهها از نسبت 1 به 1 و 1 به 3 خاک با آب استفاده می شود.
خواص فیزیکی خاک:
خاک نقش مهمی در رشد و نمو گیاهان دارد مهمترین خواص فیزیکی خاک شامل:بافت،ساختمان-،استحکام،قابلیت خاک
ورزی خاک،رنگ و وزن مخصوص خاک می باشد. بافت خاک بر روی ظرفیت نگه داری آب خاک،تهویه،درجه
حرارت،ظرفیت تبادل کاتیونی و قدرت تأمین مواد غذایی و در نتیجه رشد و تولید گیاه مؤثر است.ساختمان خاک در
ترکیب با بافت خاک روی درجه تخلخل خاک تأثیر گذار است و در تهویه ،نفوذ آب در خاک و نفوذ پذیری ریشه مؤثر
است. ساختمان خاک را می توان از طریق عملیات زراعی اصلاح نموده استحکام خاک درجه ای از چسبندگی یک توده
خاک است و اهمیت آن در کشاورزی به پایداری ساختمان خاک برای انجام شخم مربوط می گردد. اراضی با بافت
سنگین و آبگیر جهت کشت دوم به ویژه سبزیجات برگی و غده ای مناسب نمی باشند زیرا چنین اراضی در سبزیجات
غده ای منجر به افزایش انشعابات ریشه ای و بد فرم شدن غده ها می گردد و در نتیجه بازار پسندی مطلوبی را در پی
خواهد داشت.) 2 )
آب: محصولات کشت دوم به ویژه سبزیجات نسبت به سایر گیاهان بیشتر به آب نیاز دارند.گیاهانی که ریشه سطحی
دارند مانند تربچه- کاهو- هویج به جهت افزایش کیفیت محصول با دور کمتری آبیاری می شوند.هرچه دوره رویشی
کوتاهتر باشد خسارت ناشی از کم آبی بیشتر است.) 2 )
معایب مصرف آب زیاد در پرورش سبزیجات:
1 -شستشوی مواد غذایی
2 -سله بستن
3 -توقف جوانه زنی
217
-4 کمبود هوا در خاک
5 -بسته شدن روزنه های بزرگ
6 -کاهش دوره انباری سبزی ها
7 -شسته شدن بذر در روش دست پاش
معایب مصرف آب کم در پرورش سبزیجات:
1 -سبز نشدن بذر و یکنواخت نبودن رشد اولیه
2 -کاهش عملکرد و کیفیت محصول
3 -خشکی باعث جدا شدن گل های خوراکی در کلم شده و از کیفیت محصول می کاهد
4 -ایجاد مشکلات در تنظیم زمان برداشت محصول
5 -افزایش شته
6 -تشکیل انشعابات ریشه ای در هویج و ترب
7 -خنثی شدن قسمت خوراکی ترب ، تربچه وکلم
8 -به گل نشستن قبل از موعد بعضی از گیاهان مانند کاهو
9 -کاهش دوره انبارداری سبزیجات برگی
موانع و مشکلات کشت دوم:
در چند سال اخیر گامهای مهم و اساسی در جهت بهبود بخش کشاورزی برداشته شده اما به دلیل ناپایداری اقتصاد
کشور،کشاورزان همچنان با کمبود نقدینگی مواجه اند. فروش محصول از عمده ترین مشکلات کشاورزان است که چند
سال اخیر به کشاورزی و کشاورزان استان ضرر و زیان بسیاری وارد کرده است.به گفته برخی کشاورزان،کارشناسان
بدون انجام تحقیقات جدی و عملیات آزمایشی در مورد میزان محصول و هزینه تولید، اقدام به کاشت گونه های جدید را
توصیه می کنند. کشاورزان خواهان برنامه های دراز مدت دولت برای تعیین نوع کشت با کار کارشناسی،خرید تضمینی
و فراهم کردن بازار خرید محصولات کشاورزی،فراهم کردن امکانات و ابزارهای مکانیزه کشاورزی و تسطیح و
یکپارچه سازی اصولی اراضی می باشد. هر چند حضور دولت در بخش خرید تضمینی محصولات کشاورزی که
موجب تعیین نرخ پایه شده،یک حرکت پسندیده بوده است اما یکی از اساسی ترین مشکلات در خرید تضمینی،عدم
دریافت به موقع مطالباتشان است. کشاورزان بعنوان تولید کننده نیاز به حمایت اصولی دولت دارند و در غیر اینصورت
به دلیل نبود امکانات نظیر سردخانه و در دسترس نبودن بازار فروش همواره با مشکل مواجه خواهند بود. در چنین
شرایطی اگر دولت زمینه را مهیا نکند حاصل دسترنج کشاورزان همچنان توسط واسطه ها به تاراج می رود.) 2 )
موانع و مشکلات کشت در نیمه دوم به شرح ذیل بیان می شود:
1 – نبود تناسب منطقی قیمت انواع محصولات کشت دوم
2 – عدم وجود بازار مطمئن برای جذب محصولات تولید شده
3 – عدم تخصیص اعتبارات مورد نیاز وتأمین نهاده های به میزان مورد نیاز
4 -نبود صنایع تبدیلی،بسته بندی،و جنبی کافی در سطح استان
5 – عملیات زیر بنایی در سطح گسترده تحقق نپذیرفته است.
6 – عدم برنامه ریزی های مناسب در خصوص تهیه و تامین بذرهای مناسب و نیز نظارت بر توزیع بذر رایج بخش های
خصوصی)خصوصاً در مورد سبزی و صیفی(
7 – ضعف بنیه مالی کشاورزان
218
-8 پراکنده و کوچک بودن اراضی در حدود 7 / 0 هکتار برای هر کشاورز شالیکار گیلانی
9 – آبگیر بودن بخش زیادی از شالیزار ها
10 – کمبود ماشین آلات مناسب برای اجرای کشت دوم
11 – کم رنگ بودن تحقیقات در خصوص معرفی ارقام مناسب کشت دوم و بررسی روش های بهینه کاشت،داشت و
برداشت.
12 – محصور نبودن اراضی
13 – بیمه نبودن محصولات کشت دوم
14 – نابسامانی قیمت برنج در مرحله اول تولید که از علاقمندی کشاورزان در مرحله دوم کاسته می شود.
15 – مشاع بودن مزارع در راه های دسترسی و عدم هماهنگی زارعان جهت انجام کشت دوم سبب می شودکه بسیاری
از مزارع بعد از برداشت برنج بدون استفاده بماند.

ارسال نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *